BFT Chaos weerstaan of accepteren?

Een Battlefieldtour met de Afdeling Reservisten en Samenleving van Defensie

Chaos weerstaan of accepteren?

Door Otto van Wiggen

Op dinsdag 13 oktober hebben we met 15 mannen en vrouwen van de Afdeling Reservisten en Samenleving (AReS) van Defensie een Battlefieldtour Arnhem georganiseerd. AReS richt zich als Defensie onderdeel op civiele bedrijven in sectoren als logistiek, veiligheid, ICT, zorg en energie om hun medewerkers actief te stimuleren reservist te worden. AReS helpt die bedrijven om tijd en middelen vrij te maken om dat werkbaar te maken. Het werk van AReS moet de instroom bij Defensie een boost geven zodat Defensie kan groeien naar 20.000 reservisten in 2030.

In het veld hebben we de opmars van de 1 Parachute Brigade van DZ X tot aan de verkeersbrug in Arnhem van 17 tot 19 september 1944 besproken. Met als doelstelling de deelnemers het belang van zelfstandigheid, durf en het belang van een gezamenlijk beeld (Situational Awareness en Shared Understanding) te laten ervaren.

We startten de tour met een korte toelichting van de Duitse en de Engelse kijk op de onvoorspelbaarheid van het gevechtsveld in 1944. “The German leadership saw combat as an inherently and immutable chaotic and unpredictable thing. Therefore they adopted a system of decentralised command, developing a high level of skill, independence and initiative among their officers and men to ensure their ability to react to changing situations and exploit local opportunities without the direction form above”.

De Britten hadden daar een duidelijk andere opvatting over. “The British leadership believed that combat was naturally chaotic, that chaos could be effectively mitigated and made subject to order, given a suffcient degree of strict central command by commanders and rigid discipline and obedience to orders among their troops”.

Met andere woorden: de Britten kozen ervoor om een leiderschapsstijl in te voeren om chaos te weerstaan in plaats van het te accepteren, zoals de Duitsers deden.

Rigid control versus decentralised command

Op DZ X ten noorden van Renkum hebben we gezien hoe de Britten hun initiële strategische verrassing snel kwijtraakten. Nadat 502 vliegtuigen tussen 13.00 en 14.10 uur de gehele 1 Parachute Brigade en 1 Airlanding Brigade, alsmede een groot deel van Urquhart’s divisietroepen, hadden afgezet, vertrokken de eerste twee Parachutistenbataljons pas om 15.10 uur in de richting van Arnhem. Het hoofdkwartier van het II. SS PanzerKorps was al eerder gealarmeerd door de luchtlandingen en had om 13.40 uur een waarschuwingsbevel uitgegeven. De eerste Alarmeinheiten van de 9. SS Hohenstauffen divisie, die zich in de dorpen ten noordoosten van Arnhem bevonden, vertrokken al om 15.00 uur richting de Britse landingszones. Door toeval van het lot, maar vooral door eigen initiatief en adequaat handelen, richtten de troepen van het Opleidingsbataljon van Sturmbannführer Krafft in de bossen tussen Wolfheze en Oosterbeek een haastige verdediging in die gericht was tegen de Britse opmars langs de Amsterdamseweg en de Utrechtseweg. De toevallig in Oosterbeek gelegerde Veldmaarschalk Walter Model, de commandant van HeeresGruppe B, haastte zich direct na de eerste landingen naar het hoofdkwartier van de commandant van het II. SS PanzerKorps, Wilhelm Bittrich, in Doetinchem. Nog voordat de eerste Britse parachutisten van de DZ X vertrokken, maakten beide Duitse generaals een gezamenlijk plan tegen de Britse luchtlandingen.

Bij de Breedelaan aan de westkant van Oosterbeek zagen we hoe zowel de commandant van de 1 Parachute Brigade Brigadier, Gerald Lathbury, als de commandant van 1 Airborne Divisie, Major-General Roy Urquhart, zich over de schouders van een onfortuinlijke bataljonscommandant gingen bemoeien met zijn gevecht. Waarbij Lathbury, ondanks adviezen van zijn Operatieofficier Hibbert die zich inmiddels met het 2 Parachutistenbataljon van John Frost op de verkeersbrug bevond, rond 20.00 uur besloot om het 3 Parachutistenbataljon in Oosterbeek halt te laten houden voor de nacht. Hierdoor kregen de Duitsers de gehele nacht de tijd om de Spindler Sperrlinie verder te versterken.

Het laatste bespreekpunt vormde het compleet ongecontroleerde optreden van vier Britse bataljons (1, 3 en 11 Parachutistenbataljon en het 2nd Battalion South Staffords) ter hoogte van de wijk Lombok en het St. Elisabeths Gasthuis in de nacht en morgen van dinsdag 19 september. Omdat zowel Urquhart als Lathbury tijdens de gevechten geïsoleerd waren geraakt van hun eigen troepen en zich gedwongen moesten schuilhouden op de Zwarteweg 14, ontbrak het aan eenhoofdige leiding van de Britse bataljons. Daarnaast hadden de verschillende Britse eenheden geen gezamenlijk beeld van de situatie. Typerend voor de Duitse slagvaardigheid was de inzet van een tiental SturmGeschütze van 280 SturmGeschützBrigade die met de trein vanuit Denemarken via Hamburg naar Bocholt waren verplaatst. Om vervolgens de laatste 50 kilometer over de weg af te leggen naar Arnhem. Bij dagaanbreken van dinsdag 19 september wisten deze SturmGeschütze in samenwerking met infanterie van de 9. SS Hohenstaufen Division als gelegenheids Kampfgruppe de Britse opmars te stoppen en met een aantal tegenaanvallen beslissend te verslaan.

Lessons learned voor de Afdeling Reservisten en Samenleving

Voor de deelnemers aan de Battlefieldtour van AReS waren de volgende lessen relevant:

• Besluitvaardigheid: handelen, ook als informatie onvolledig is. Wachten heeft óók gevolgen.

• Focus en tempo: het gezamenlijke doel voor ogen houden en tijdverlies herkennen.

• Vertrouwen: richting geven én ruimte bieden voor vakmanschap en initiatief.

• Leiderschap: het geheel blijven overzien zonder te verdwalen in details.

Voor de Afdeling Reservisten en Samenleving zijn dit concrete aandachtspunten. De opdracht die zij hebben kan alleen slagen door intensieve samenwerking met werkgevers, maatschappelijke partners en collega’s binnen Defensie. Dat vraagt om een helder doel, tempo en vertrouwen in elkaar.